Dauden har vore på vitjing att. Denne gongen tok han like godt med seg far min. Far min var ein gamal og veldig sjuk mann, så soleis kan ein ikkje be om ein meir naturleg og rettferdig avgang. Det var vondt å sjå far min den siste tida han levde, han var så utruleg plaga den gamle jordbrukaren, æressoldaten i Brigade Nord, noregesmeisteren i motorsagtevling, skogbrukaren, jegeren, friluftsmannen, kameraten, organisasjonsmenneskjet, bestefaren, også bortetter. Difor var det mest letnad den første tida. Eg fekk laga ei fin gravferd med gode musikarar, mykje tradisjonsmusikk og gjennomtenkte detaljar, og etter gravferda kom sorgen veltande. Eg saknar ikkje den sjuke far min. Eg saknar den far min som kunne seia om traktoren at «det er nok vasspumpa, eg skal tingja ei ny og skifta ho». Eg saknar den far min som kunne sitje på ein stol i hagen og plukka rips saman med oss og sonen vår. Sonen vår saknar det og. Eg saknar far min som stavra seg av garde på elgpost, trass i beina og lungane som krangla. Eg saknar han som kom køyrande med John Deeren når eg hadde ringt heim om at eg hadde skote ein hjort eller to, og som likevel trassa elendig rygg, skuldrer og hofter og vart med og slakta til seint på kveld. I det minste kunne han berre sitje der og vere med. Vere saman med oss. Og han som koka store kjeler med viltkjøtkaker til heile familien. Så saknar eg han som visste kva alt det rare som ligg i uthusa er. Gjengesettet han laga seg på yrkesskulen på Strinda, dei spisse hettene som vert bruka på kornstaurane, nodene til sveiseapparatet, naseringen til oksen, toppstaget til traktoren me hadde på 1960-talet. Han med byrgskapen skinnande i augo kvar gong eg hadde gjort noko framifrå. Som til dømes å skyta ein elgokse, å opptre på TV, halde ein 17.mai-tale eller å føde ein ny generasjon her på garden.

Det er slekters gang, og no er eg eldst i denne slekta.

Sumaren har gått med til å sitja hos far min til dauden kom, til å planlegge gravferd midt i fellesferien, til å halde heile familien i form under ei hetebølgje, og å samstundes halde ut tre veker med stengt barnehage. Når dagane heldt 33 varmegrader, var det fulltids arbeid å halda Baby R og meg sjølv i sjakk på alle vis. Han blei lett overoppheita med høg kroppstemperatur, og me rykka inn med kalde klutar og vatn. Me oppsøkte lokale badeplassar med variert hell. Anten var det for brådjupt, for steinete underlag for ein med dårleg balanse eller for mykje folk. Eg gav opp den dagen han slo til tre ukjende karar på stranda medan eg var litt for mange meter bak han. Han kom og med ei snusøskje som han hadde plukka frå nokon bortanfor oss. Det er pinleg å heile tida måtte unnskylda han, og eg orkar ikkje fotfølgje han ein halv meter bak, særs ikkje i 33 grader.

Me er ikkje aleine om å synast at ferie ikkje er ferie. Det er fri frå vekkerklokka og fritidsaktivitetar til ungane, fri frå mange andre plikter. Men til motyting har me 24/7 omsorg for ein unge med ei døgnklokke som krev hundre prosent nærvære, oppmerksemd og innsats. Eg vurderte att og fram om eg berre skulle barbere av han det lange håret, det filtra seg så ihop, og han er ikkje ven med hårbørsten. (Eg klarte å halde meg, men på måndag skal han til frisøren og klippa av halvparten).

På ei «løvemamma»-gruppe eg følgjer på sosiale medier, ser eg eit innlegg: «Nokon fleire som synast det er litt slitsamt med «ferie», eller?». Kommentarfeltet bekreftar at det ikkje er berre oss. «Ferie er det motsette av ferie. Alle rutinar, avlastning i skule/barnehage og elles fell bort. For meg er sumaren ei stor kraftanstrenging som krev ein ferie for meg i etterkant når ungane er attende i sin vande tralt». «Ja. Her lyt me dela oss i to. Eg og far tek kvar vår av dei små. Så eldste på tolv føler seg åleine». «Synest ferie er kjempevanskeleg. Vanskeleg med brot i rutinar når barnet ikkje forstår kvifor. Det har vore mykje utagering og sinne. Ho vil heller ikkje dra til nye stader, det ender da med at me lyt «evakuera» på grunn av sinneutbrot. Me sovner alle i omtrent utmatting på kveldane. Bilturer er noko av det einaste som fungerar, så me køyrer og køyrer og køyrer. Har heldigvis BPA som kan hjelpe oss og avlaste innimellom.»

Eg kom meg verken hit eller dit denne sumaren. Ikkje til Paris, ikkje til Ytter-Namdalen, ikkje ein gong til Oppdal. Me treng å samle motet begge oss vaksne for å kunne reise nokon stad med Baby R. Han treng eit eige soverom med plass til det store soveteltet hans. Me treng ein plass der det ikkje er mykje for han å øydeleggje. Me treng ei svært fastlagt rute om me skal leige hus her eller der. Eg orka ikkje forhalde meg til det, eg frykta vanskelege netter utan svevn, dessutan var det for varmt. Men eg stakk ut på små aleineferder på kveldane. Til setra og til fossen. Det berga kanskje sumaren for meg.

Eg innbiller meg kva andre folk tenkjer. Dei på «utsida», dei som ikkje anar kva ein unge med autisme og/eller psykisk utviklingshemming inneber, dei som ikkje har stått i alle spagatane. «Skal dei klaga på feriane og no? Når blir det eigentleg bra nok? Kan dei ikkje gleda seg over det dei har framfor å berre syta?». «Fuck off», seier eg. Det har gått meir enn eit halvår sidan me søkte om BPA og auka hjelpestønad. Me ventar framleis på endeleg avgjerd. Dei har god tid i forvaltninga. Eventuelt for store saksmengder. Det er mykje trykk på at BPA-ordninga må ut av kommunane og overtakast av staten. Eg kunne ikkje vore meir einig. Kommunar i krise er jamstilt med BPA-ordning i krise. I 2021 kom ei utreiing om BPA, eit sokalla NOU. So skjedde det ikkje so mykje meir. I mellomtida prøver eg å halde meg til håpet om at noko kjem til å koma. Noko som gjer alt meir uthaldeleg.

I dag planta me ei sumareik her på tunet. Det er bestefar-eika vår. For å minnast far min, kanskje i fleire hundre år, kven veit. For so gamal kan eika godt bli. Ho kan stå i tusen år innan ho sjølv går ut av tida. Nytt liv av daude gror.